Je huis verduurzamen: waar begin je en in welke volgorde?

De meeste mensen die net een huis hebben gekocht, beginnen met verduurzamen bij wat ze zien: zonnepanelen op het dak of een warmtepomp in de bijkeuken. Begrijpelijk, want dat zijn de maatregelen waar iedereen het over heeft. Toch is het zelden de slimste volgorde. Een warmtepomp in een slecht geïsoleerd huis werkt hard, verbruikt veel en maakt het niet warm. Zonnepanelen leveren stroom, maar verlagen je gasverbruik niet.

De volgorde die het meeste oplevert is bijna altijd dezelfde: eerst de warmte binnenhouden, dan de lucht gezond houden, daarna pas de installaties vervangen en als laatste zelf opwekken. In deze blog lopen we die volgorde stap voor stap langs, met per maatregel wat het ongeveer kost, wat het oplevert en waar je op let. Koop je nog en wil je weten wat verduurzamen voor je bod betekent? Lees dan ook Verduurzaming meerekenen in je bod en Energielabel bij het kopen van een huis.

Waarom de volgorde zoveel uitmaakt

Een huis verliest warmte via het dak, de muren, de vloer en de ramen. Hoe meer warmte er weglekt, hoe harder je verwarming moet werken. Dat geldt voor een cv-ketel, maar nog veel sterker voor een warmtepomp, omdat die het water op een lagere temperatuur verwarmt. In een tochtig huis uit de jaren 70 krijgt een warmtepomp het simpelweg niet warm.

Isoleren is daarom de basis. Het verlaagt je verbruik direct, het maakt het huis comfortabeler en het maakt elke volgende stap kleiner en goedkoper. Een goed geïsoleerd huis heeft een kleinere warmtepomp nodig, en vaak zelfs geen aanpassing van de radiatoren.

De volgorde hieronder is geen wet. Heb je een dak dat toch vervangen moet worden, dan begin je daar. Staat de cv-ketel op klappen, dan kies je nu voor een hybride warmtepomp en isoleer je daarna. Maar als je vrij bent in je keuze, houd dan deze volgorde aan.

Stap 1: de schil isoleren

Het dak. Warmte stijgt, dus een ongeïsoleerd dak is de grootste lekkage. Isoleren kan van binnen (tegen het dakbeschot, met platen of folie) of van buiten (bij een nieuwe dakbedekking). Van binnen is goedkoper en kan vaak zonder vergunning. Reken voor een gemiddelde rijwoning op grofweg € 3.000 tot € 6.000, afhankelijk van de oppervlakte en de methode.

De vloer. Een koude vloer voelt tochtig, ook als de kamer warm is. Vloerisolatie wordt meestal vanuit de kruipruimte aangebracht, met schuim of isolatieplaten tegen de onderkant van de vloer. Dat is relatief goedkoop, vaak € 1.500 tot € 3.000, en je merkt het direct aan je voeten. Voorwaarde is een kruipruimte die droog en bereikbaar is. Staat er water in, dan los je dat eerst op. Kijk bij woningen uit 1965 tot 1985 meteen naar het type vloer; lees daarover Kwaaitaalvloer of Mantavloer: hoe check je het?.

De muren. Woningen van na ongeveer 1920 hebben vaak een spouw: een luchtlaag tussen de binnen- en buitenmuur. Die spouw vullen met isolatiekorrels of schuim is een van de goedkoopste maatregelen met het grootste effect, meestal € 1.500 tot € 2.500 voor een rijwoning. Laat vooraf controleren of de spouw leeg en droog is en of er geen vleermuizen in zitten; daar gelden regels voor. Heeft je huis geen spouw, dan blijft isoleren aan de binnen- of buitenkant over. Dat is duurder en een groter project.

Het glas. Enkel glas is een enorme lekkage. Oud dubbel glas uit de jaren 80 en 90 is ook al lang ingehaald door HR++ en triple glas. Vervangen kost grofweg € 150 tot € 250 per vierkante meter voor HR++ inclusief plaatsing, triple is duurder en vraagt vaak nieuwe kozijnen. Kies triple vooral als de kozijnen toch vervangen worden. Anders is HR++ meestal de verstandigste keuze.

Kieren en naden. Vergeet de kleine dingen niet: tochtstrips, een brievenbusborstel, een afgedichte doorvoer in de meterkast. Het kost bijna niets en scheelt merkbaar.

Stap 2: ventileren, want een dicht huis moet ademen

Hier gaat het vaak mis. Een huis dat goed geïsoleerd is, laat ook geen lucht meer door. Vocht van koken, douchen en ademen blijft binnen. Het gevolg: beslagen ramen, schimmel in de hoeken en een muffe lucht.

Zorg daarom dat je ventilatie meegroeit met je isolatie. Minimaal: ventilatieroosters in de kozijnen en een goede afzuiging in badkamer en keuken. Beter: een mechanisch ventilatiesysteem met vochtsensor, dat zelf harder gaat draaien als het nodig is. Het beste: balansventilatie met warmteterugwinning, waarbij verse lucht wordt voorverwarmd door de afgevoerde lucht. Dat laatste is een groter project en vooral interessant bij een flinke verbouwing.

Een vuistregel die wij vaak gebruiken: isoleer je twee van de vier onderdelen van de schil (dak, vloer, muren, glas), kijk dan meteen naar je ventilatie.

Stap 3: de installatie vervangen

Pas als de schil goed is, loont het om naar de verwarming te kijken.

Hybride warmtepomp. Een hybride warmtepomp werkt samen met je bestaande cv-ketel. De warmtepomp doet het grootste deel van het jaar het werk, de ketel springt bij op koude dagen en voor warm water. Dit is voor de meeste bestaande woningen de logische eerste stap, omdat je radiatoren meestal kunnen blijven. Reken op grofweg € 5.000 tot € 7.500 inclusief installatie, vóór subsidie.

Volledig elektrische warmtepomp. Hiermee gaat het gas helemaal de deur uit. Dat vraagt een goed geïsoleerd huis, vaak vloerverwarming of grotere radiatoren, en een buitenunit die ergens moet staan. In een huis dat nog niet op orde is, is dit een dure teleurstelling. In een goed geïsoleerd huis werkt het uitstekend.

Warm water. Een warmtepomp maakt ook warm water, maar langzamer dan een ketel. Een boiler erbij is dan vaak nodig. Neem dat mee in je planning, want zo'n boiler heeft ruimte nodig.

Let op geluid en plaatsing. De buitenunit maakt geluid. Er gelden regels voor het geluid op de erfgrens, en je buren horen hem ook. Bespreek de plek met de installateur en, als je verstandig bent, ook met de buren.

Stap 4: zelf opwekken met zonnepanelen

Zonnepanelen zijn het sluitstuk, niet het begin. Ze verlagen je stroomrekening en maken een warmtepomp goedkoper in gebruik, maar ze doen niets aan je gasverbruik of aan tocht.

Waar je op let: de richting en hoek van je dak (zuid is het beste, oost en west werken ook prima), schaduw van bomen of schoorstenen, en de staat van de dakbedekking. Leg geen panelen op een dak dat over vijf jaar vervangen moet worden; dan haal je ze er weer af. Een installatie van tien panelen kost grofweg € 4.000 tot € 6.000 inclusief plaatsing.

Houd ook rekening met de regels rond terugleveren. De vergoeding voor stroom die je teruglevert aan het net is de afgelopen jaren gewijzigd en verandert nog. Laat de installateur een berekening maken op basis van jouw verbruik en de actuele regels, niet op basis van een folder van vorig jaar.

Wat met subsidie en financiering?

Voor isolatie en warmtepompen bestaat landelijke subsidie, de ISDE. Daarnaast hebben veel gemeenten eigen regelingen en leningen. De voorwaarden en bedragen veranderen regelmatig, dus controleer ze op het moment dat je offertes aanvraagt. Een veelgemaakte fout: één maatregel laten uitvoeren terwijl de subsidie hoger is als je er twee combineert. Lees de voorwaarden vóór je een opdracht geeft.

Koop je net een huis, dan kun je verduurzaming vaak meefinancieren in je hypotheek. Of dat in jouw situatie kan en wat verstandig is, bespreek je met je hypotheekadviseur.

Vraag altijd meerdere offertes

Verduurzamen is een markt met grote prijsverschillen. Vraag minimaal drie offertes, laat ze dezelfde uitgangspunten gebruiken (dezelfde isolatiewaarde, hetzelfde vermogen) en vraag naar referenties van vergelijkbare woningen. Een installateur die eerst het huis wil zien voordat hij een warmtepomp adviseert, is meestal de betere.

Begin met de maatregelen die het meeste opleveren voor het minste geld: spouw, vloer en kieren. Dan het dak en het glas. Dan ventilatie. Dan pas de techniek. Wie het in die volgorde doet, geeft minder uit en woont sneller comfortabel.

Wil je het hele koopproces op een rij, van budget tot sleutel? Dat staat in onze gratis aankoopgids voor starters.

Download de gratis aankoopgids voor starters

Veelgestelde vragen

Moet ik eerst isoleren voordat ik een warmtepomp neem?

Ja, in bijna alle gevallen. Een warmtepomp verwarmt op een lagere temperatuur dan een cv-ketel. In een slecht geïsoleerd huis moet hij constant hard werken en krijgt hij het alsnog niet warm. Isoleer eerst, kies daarna een warmtepomp die past bij het verbruik dat overblijft.

Welke maatregel levert het meeste op voor het minste geld?

Spouwmuurisolatie en vloerisolatie. Beide kosten voor een rijwoning meestal een paar duizend euro en verlagen het gasverbruik direct. Daarna volgen kierdichting en het vervangen van enkel glas.

Krijg ik schimmel als ik ga isoleren?

Dat kan, als je de ventilatie vergeet. Een geïsoleerd huis houdt vocht binnen. Zorg voor roosters, een goede afzuiging in badkamer en keuken en bij voorkeur een systeem met vochtsensor. Dan is schimmel geen probleem.

Zijn zonnepanelen nog rendabel?

Meestal wel, maar minder vanzelfsprekend dan een paar jaar geleden, omdat de regels voor terugleveren veranderen. Laat een berekening maken op basis van jouw eigen verbruik en de actuele regels, en leg alleen panelen op een dak dat de komende jaren niet vervangen hoeft te worden.